Czy Polacy dobierają się w pary według wykształcenia?

Choć o miłości często mówi się, że nie zna granic, dane pokazują, że w praktyce partnerzy bardzo często mają podobne doświadczenia życiowe, status społeczny i poziom edukacji. Najnowsze statystyki GUS dotyczące małżeństw zawartych w 2024 roku wskazują, że wykształcenie odgrywa istotną rolę przy wyborze współmałżonka. Szczególnie widoczne jest to wśród osób z wyższym wykształceniem, które zdecydowanie najczęściej zawierają związki z osobami o podobnym poziomie edukacji.

Czy oznacza to, że Polacy dobierają się w pary według dyplomu? Nie do końca. Jednak liczby pokazują, że podobieństwo wykształcenia pozostaje jednym z najsilniejszych czynników charakteryzujących nowożeńców.

Temat doboru partnerów według wykształcenia regularnie pojawia się w dyskusjach społecznych. Postanowiłem sprawdzić, czy dane GUS rzeczywiście potwierdzają popularne przekonanie, że ludzie najczęściej wiążą się z osobami o podobnym poziomie edukacji.

Homogamia edukacyjna w Polsce – ponad połowa małżeństw łączy osoby o tym samym poziomie wykształcenia

Analiza danych pokazuje wyraźne zjawisko określane przez socjologów mianem „homogamii edukacyjnej”, czyli tworzenia związków przez osoby o podobnym poziomie wykształcenia. Socjologowie tłumaczą to faktem, że poziom edukacji determinuje nasze środowisko życia: to, gdzie pracujemy, jak spędzamy wolny czas, jakimi pojęciami się posługujemy oraz jakie mamy plany na przyszłość.

Spośród wszystkich małżeństw zawartych w 2024 roku około 74,8 tys. dotyczyło par, w których oboje małżonkowie posiadali ten sam poziom wykształcenia. Oznacza to, że ponad 55% nowożeńców miało podobne zaplecze edukacyjne.

To wynik wskazujący, że edukacja nadal pozostaje jednym z najważniejszych czynników różnicujących środowiska społeczne i kręgi, w których ludzie poznają swoich przyszłych partnerów.

Diagram Sankey pokazuje, jakie kombinacje wykształcenia występowały wśród nowożeńców w Polsce w 2024 roku. Po lewej stronie znajdują się mężczyźni, a po prawej kobiety. Każdy kolor reprezentuje poziom wykształcenia, a szerokość pasów odpowiada liczbie zawartych małżeństw.

Przy tworzeniu wykresu najbardziej zaskoczyła mnie skala przewagi kobiet z wyższym wykształceniem nad mężczyznami. Już sam układ przepływów pokazuje, że ma to istotny wpływ na strukturę zawieranych małżeństw.

Im szerszy pas, tym więcej par o danej kombinacji wykształcenia. Przykładowo bardzo szeroki niebieski strumień łączący osoby z wyższym wykształceniem oznacza, że była to jedna z najczęściej występujących grup nowożeńców. Z kolei gruby zielony pas prowadzący od mężczyzn ze średnim wykształceniem do kobiet z wyższym wykształceniem pokazuje, że takie związki również były bardzo częste.

Z diagramu można odczytać trzy ważne wnioski:

1. Polacy najczęściej zawierają małżeństwa z osobami o podobnym poziomie wykształcenia. Najszersze przepływy łączą osoby z tym samym poziomem edukacji.
2. Absolwenci uczelni wyższych tworzą najbardziej jednorodną grupę. Zdecydowana większość osób z wyższym wykształceniem wybiera partnera lub partnerkę również z dyplomem uczelni.
3. Kobiety częściej mają wyższe wykształcenie niż ich mężowie. Widać to po dużym przepływie od mężczyzn ze średnim wykształceniem do kobiet z wyższym wykształceniem. To efekt tego, że wśród nowożeńców kobiet z wyższym wykształceniem było znacznie więcej niż mężczyzn z takim wykształceniem.

Diagram pozwala więc nie tylko sprawdzić, które kombinacje wykształcenia występowały najczęściej, ale także dostrzec zmiany społeczne zachodzące w Polsce, takie jak rosnąca przewaga kobiet wśród absolwentów szkół wyższych i coraz częstsze związki, w których kobieta jest lepiej wykształcona od mężczyzny.

Absolwenci uczelni najczęściej wybierają absolwentów uczelni

Najbardziej widoczne zjawisko podobieństwa występuje wśród osób z wyższym wykształceniem.

W 2024 roku:

• 48 820 mężczyzn z wyższym wykształceniem zawarło małżeństwo,
• 39 975 z nich poślubiło kobietę również z wyższym wykształceniem.

Oznacza to, że niemal 82% mężczyzn posiadających dyplom uczelni wyższej wybrało partnerkę o takim samym poziomie edukacji.

Jednocześnie zaledwie 1,2% mężczyzn z wyższym wykształceniem zdecydowało się na ślub z kobietą posiadającą wykształcenie zasadnicze zawodowe lub niższe.

To pokazuje, że osoby z wyższym wykształceniem tworzą stosunkowo zamknięte środowisko matrymonialne, w którym podobieństwo kompetencji, stylu życia i aspiracji ma duże znaczenie.

Mężczyźni ze średnim wykształceniem często poślubiają kobiety z wyższym wykształceniem

Drugą największą grupę stanowią osoby z wykształceniem średnim.

Wśród mężczyzn z takim wykształceniem:

• 26 725 poślubiło kobiety z wykształceniem średnim,
• 23 372 zawarło związek z kobietami posiadającymi wykształcenie wyższe.

To jeden z najbardziej interesujących wyników w całym zestawieniu. W 2024 roku kobiety z wyższym wykształceniem były znacznie liczniejszą grupą niż mężczyźni z wyższym wykształceniem. Wśród nowożeńców było niemal 69 tys. kobiet z dyplomem uczelni wyższej, podczas gdy mężczyzn z takim wykształceniem było niespełna 49 tys. Ta prosta matematyka oznacza, że na rynku matrymonialnym brakuje mężczyzn z wyższym wykształceniem dla wszystkich dobrze wykształconych kobiet.

Ta dysproporcja oznacza, że nie wszystkie kobiety z wyższym wykształceniem mogły znaleźć partnera o takim samym poziomie edukacji. W efekcie znacząca część z nich zawierała małżeństwa z mężczyznami posiadającymi wykształcenie średnie. To może tłumaczyć, dlaczego aż 23 tys. mężczyzn ze średnim wykształceniem poślubiło kobiety z wyższym wykształceniem.

Dane pokazują więc, że choć homogamia edukacyjna pozostaje silnym trendem, struktura wykształcenia kobiet i mężczyzn w Polsce coraz częściej prowadzi do małżeństw, w których kobieta ma wyższy poziom wykształcenia niż mężczyzna.

Jakie partnerki najczęściej poślubiali mężczyźni z wykształceniem zawodowym?

Mężczyźni z wykształceniem zasadniczym zawodowym stanowią istotną grupę nowożeńców (23 250 ślubów). Jak wyglądają ich wybory? Największa część z nich, bo aż 10 288 (44,2%), poślubiła kobiety z wykształceniem średnim. Na drugim miejscu znalazły się partnerki o identycznym wykształceniu (zasadniczym zawodowym) – 6 466 małżeństw. Co ciekawe, aż 4 631 panów z tej grupy poślubiło kobiety z wyższym wykształceniem, co pokazuje, że różnice w poziomie wykształcenia nie stanowią bariery przy zawieraniu małżeństw. Same dane nie pozwalają jednak określić przyczyn takich wyborów partnerów.

Kobiety są lepiej wykształcone niż mężczyźni

Dane GUS ujawniają potężny rozdźwięk demograficzno-edukacyjny w Polsce. Kobiety w naszym kraju są znacznie lepiej wykształcone niż mężczyźni.

Spośród wszystkich panien młodych:

• 68 988 posiadało wyższe wykształcenie,
• 47 915 miało wykształcenie średnie,
• 12 454 wykształcenie zasadnicze zawodowe.

Oznacza to, że ponad połowa kobiet wstępujących w związek małżeński legitymowała się wyższym wykształceniem.

To kolejny dowód na utrzymujący się od lat trend wzrostu poziomu edukacji kobiet i ich dominacji w szkolnictwie wyższym.

Miasto i wieś – gdzie podobieństwo wykształcenia jest silniejsze?

W miastach odsetek osób z wyższym wykształceniem jest wyraźnie większy niż na wsi. W rezultacie częściej dochodzi tam do małżeństw między absolwentami uczelni.

W miastach zawarto niemal 30 tys. małżeństw, w których oboje małżonkowie mieli wyższe wykształcenie. Na obszarach wiejskich takich związków było około 10 tys.

Może to wynikać z większej koncentracji uczelni, miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji oraz środowisk zawodowych skupiających osoby z podobnym wykształceniem.

Czym różnią się śluby cywilne i wyznaniowe pod względem wykształcenia nowożeńców?

Ciekawym aspektem analizy danych GUS jest podział na małżeństwa cywilne (75 662) i wyznaniowe (konkordatowe – 59 740). Okazuje się, że struktura wykształcenia mocno różni te dwie grupy:

1. Małżeństwa wyznaniowe: Są silniej zdominowane przez osoby z wyższym wykształceniem. W tej grupie aż w 41% przypadków pan młody miał wyższe wykształcenie (24 531 na 59 740). Wśród kobiet wskaźnik ten wyniósł aż 60% (35 884).

2. Małżeństwa cywilne: Tutaj struktura jest bardziej zrównoważona. Mężczyźni z wyższym wykształceniem stanowili tylko 32% ogółu (24 289 na 75 662). Najliczniejszą grupą w ślubach cywilnych byli mężczyźni z wykształceniem średnim (29 970).

Pokazuje to, że osoby lepiej wykształcone (w dużej mierze mieszkające w miastach lub pochodzące z rodzin o wyższym statusie) wciąż stosunkowo często decydują się na tradycyjną formę ślubu w kościele, podczas gdy w przypadku ślubów cywilnych częściej mamy do czynienia z osobami o wykształceniu średnim i zasadniczym zawodowym.

Co mówią te dane o współczesnych relacjach?

Statystyki GUS potwierdzają zjawisko dobrze znane socjologom: ludzie najczęściej tworzą związki z osobami podobnymi do siebie. Dotyczy to nie tylko wieku, miejsca zamieszkania czy statusu materialnego, ale również wykształcenia.

Nie oznacza to jednak, że dyplom decyduje o miłości. Raczej pokazuje, że partnerzy poznają się w podobnych środowiskach edukacyjnych, zawodowych i społecznych. Im wyższy poziom wykształcenia, tym silniejsza okazuje się tendencja do zawierania małżeństw z osobami o podobnym kapitale edukacyjnym.

Wnioski

Dane za 2024 rok pozwalają stwierdzić, że Polacy w dużym stopniu dobierają się w pary według poziomu wykształcenia. Ponad połowa wszystkich małżeństw została zawarta przez osoby o identycznym poziomie edukacji, a wśród absolwentów uczelni wyższych podobieństwo jest wyjątkowo silne.

Choć oficjalne statystyki GUS jasno wskazują, że najchętniej pobierają się osoby o zbliżonym statusie edukacyjnym, to dynamicznie zmieniająca się struktura społeczna wymusza elastyczność. Wyraźna przewaga wykształconych kobiet nad mężczyznami sprawia, że tradycyjne schematy pękają. Dane wskazują, że coraz częściej obserwujemy małżeństwa, w których kobieta posiada wyższe wykształcenie niż mężczyzna. Jest to częściowo związane z rosnącą przewagą kobiet wśród absolwentów uczelni wyższych. Same statystyki nie pozwalają jednak stwierdzić, jakie znaczenie przy wyborze partnera mają wykształcenie, wartości, cechy osobowości czy sytuacja zawodowa.