Liczba i odsetek cesarskich cięć w Polsce i Europie

Kluczowe fakty o cesarskim cięciu:

• W 2025 roku w Polsce wykonano 112 207 cesarskich cięć (NFZ).
• Cesarskie cięcie stanowiło 48,4% wszystkich porodów — najwyższy wynik od początku publikacji danych NFZ.
• W 2010 roku odsetek ten wynosił 33,8%.
• Średni odsetek cesarskich cięć w Europie wynosił ok. 25% (Eurostat, 2023).
• Polska należy do krajów o najwyższym odsetku cesarskich cięć w Europie.
• Najwyższy wskaźnik w Europie odnotowano w Turcji — 691 cesarskich cięć na 100 tys. mieszkańców.
• WHO wskazuje, że wzrost liczby cesarskich cięć powyżej określonego poziomu nie zawsze poprawia wyniki zdrowotne matek i noworodków.

W Polsce obserwuje się jednocześnie spadek liczby urodzeń oraz wzrost udziału cesarskich cięć w ogólnej liczbie porodów. Dane NFZ wskazują na trend wzrostowy liczby cesarskich cięć w analizowanym okresie. W latach 2010–2025 zarówno liczba cesarskich cięć, jak i ich udział procentowy w porodach ulegały istotnym zmianom.

W tym samym okresie spadała całkowita liczba porodów, co wpływało na zmianę struktury wszystkich urodzeń. W 2010 roku było ich niemal 267 tys., natomiast w 2025 roku już tylko niespełna 120 tys. Najbardziej widoczna zmiana dotyczy jednak udziału cesarskich cięć w ogólnej liczbie porodów.

Udział cesarskich cięć w ogólnej liczbie porodów kształtował się następująco (dane NFZ):

• 2010: 33,8%
• 2017: 43,9%
• 2020: 45%
• 2025: 48,4%

W analizowanym okresie udział cesarskich cięć wzrósł o około 15 punktów procentowych w stosunku do poziomu z 2010 roku. Dane obejmują sprawozdawczość Narodowego Funduszu Zdrowia i dotyczą wszystkich porodów zrealizowanych w placówkach raportujących do systemu publicznego.

Liczba cesarskich cięć w krajach Europy (2023)

Według danych Eurostatu w 2023 roku w Unii Europejskiej wykonano około 1,1 mln cesarskich cięć. Polska należy do krajów o wysokiej liczbie cesarskich cięć w Europie.

Wysoki poziom liczby cesarskich cięć w Polsce częściowo wynika z dużej liczby urodzeń, ale także z wysokiego udziału tych procedur w ogólnej strukturze porodów. Dane Eurostat pokazują, że Polska coraz bardziej odbiega od krajów promujących porody fizjologiczne jako standard.

Państwa o najniższej liczbie cesarskich cięć w Europie

Na drugim biegunie znajdują się kraje skandynawskie i bałtyckie, gdzie liczba cesarek jest znacznie niższa – Finlandia (8 859 cesarskich cięć), Norwegia (8 317), Estonia (2 266). To kraje o niższych wskaźnikach cesarskich cięć, w których odnotowuje się większy udział porodów naturalnych.

Wskaźnik cesarskich cięć na 100 tys. mieszkańców w Europie

Sama liczba cesarskich cięć nie odzwierciedla różnic między krajami o różnej liczbie ludności. W analizach porównawczych częściej stosuje się wskaźnik liczby cesarskich cięć na 100 tys. mieszkańców. Daje to znacznie lepszy obraz tego, jak często wykonuje się cesarskie cięcia w poszczególnych krajach. W tym ujęciu Polska zajmuje wysoką pozycję w europejskich zestawieniach. – 320,4 cesarek na 100 000 mieszkańców, 9. wynik w Europie.

To oznacza, że cesarskie cięcie w Polsce jest ponad dwukrotnie częstsze niż w Finlandii czy Holandii, które są znane z modelu opieki skoncentrowanego na porodach naturalnych i wysokim standardzie usług położniczych.

Kraje z najwyższymi wskaźnikami cesarskich cięć (Eurostat, 2023)

• 🇹🇷 Turcja — 690,9 na 100 tys. mieszkańców
• 🇨🇾 Cypr — 664,2
• 🇷🇴 Rumunia — 431,8
• 🇧🇬 Bułgaria — 405,6
• 🇬🇷 Grecja — 398

Kraje z najniższymi wskaźnikami cesarskich cięć (Eurostat, 2023)

• 🇳🇱 Holandia — 146 na 100 tys. mieszkańców
• 🇳🇴 Norwegia — 150,7
• 🇫🇮 Finlandia — 158,7
• 🇮🇸 Islandia — 158,7

To kraje, w których system opieki okołoporodowej mocno promuje porody naturalne.

Czynniki wpływające na wzrost liczby cesarskich cięć

Specjaliści wskazują kilka czynników, które mogą wpływać na wzrost liczby cesarskich cięć w ostatnich latach. Zjawisko to ma charakter wieloczynnikowy i nie wynika z jednej dominującej przyczyny.

Czynniki demograficzne

Jednym z istotnych czynników jest wyższy wiek kobiet rodzących. Coraz częściej pierwsze dziecko przychodzi na świat po 30. roku życia. Taka sytuacja może wiązać się z większym ryzykiem niektórych powikłań ciąży, co w części przypadków może wpływać na częstsze kwalifikowanie do cesarskiego cięcia.

Czynniki medyczne

Znaczenie ma również rozwój diagnostyki prenatalnej. Nowoczesne badania umożliwiają wcześniejsze wykrywanie potencjalnych zagrożeń zdrowotnych u matki i płodu. W niektórych sytuacjach może to prowadzić do wyboru cesarskiego cięcia jako bezpieczniejszej metody zakończenia ciąży.

Czynniki psychologiczne

Coraz większą rolę mogą odgrywać także czynniki psychologiczne, takie jak lęk przed bólem porodowym lub obawa przed powikłaniami związanymi z porodem naturalnym. W części przypadków preferencje pacjentek mogą być brane pod uwagę w procesie podejmowania decyzji klinicznych.

Czynniki systemowe

Według części ekspertów istotnym elementem może być również organizacja systemu opieki zdrowotnej, w tym kwestia odpowiedzialności prawnej lekarzy oraz dążenie do minimalizowania ryzyka powikłań. Może to wpływać na większą ostrożność w podejmowaniu decyzji o sposobie porodu.

Wpływ poszczególnych czynników może się różnić w zależności od kraju, regionu oraz organizacji systemu opieki zdrowotnej. W literaturze medycznej wzrost liczby cesarskich cięć jest opisywany jako zjawisko wieloczynnikowe, bez jednej dominującej przyczyny.

Rekomendacje WHO dotyczące cesarskich cięć i bezpieczeństwa porodów

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreśla, że cesarskie cięcie jest procedurą ratującą życie i w wielu sytuacjach medycznych jest niezbędne dla bezpieczeństwa matki i dziecka. Jednocześnie zwraca uwagę, że zbyt częste wykonywanie tego zabiegu nie przekłada się na dodatkowe korzyści zdrowotne w skali populacyjnej.

WHO od lat wskazuje, że odsetek cesarskich cięć powinien mieścić się w przedziale około 10–15% wszystkich porodów jako poziom, przy którym możliwe jest zapewnienie odpowiedniej opieki medycznej tam, gdzie jest ona potrzebna. Nowsze analizy sugerują, że w niektórych populacjach górna granica, przy której obserwuje się korzyści zdrowotne, może sięgać około 19%. Nie oznacza to jednak rekomendacji wykonywania większej liczby zabiegów, lecz opis obserwowanych zależności populacyjnych.

Warto podkreślić, że przekroczenie tych wartości nie oznacza automatycznie gorszej jakości opieki medycznej ani nie pozwala samo w sobie wnioskować o poziomie bezpieczeństwa systemu ochrony zdrowia. Na częstość cesarskich cięć wpływa bowiem wiele czynników, w tym struktura pacjentek, organizacja systemu opieki oraz praktyki kliniczne.

Cesarskie cięcie pozostaje jedną z najważniejszych procedur chirurgicznych w położnictwie i w wielu przypadkach stanowi interwencję ratującą życie. Jednocześnie jest to poważna operacja, która – jak każda procedura chirurgiczna – wiąże się z określonym ryzykiem powikłań, zarówno dla matki, jak i dla noworodka.

Podsumowanie danych o cesarskich cięciach w Polsce i Europie

Dane dotyczące cesarskich cięć w Polsce i Europie wskazują na wyraźne zróżnicowanie zarówno w czasie, jak i pomiędzy krajami oraz regionami. W Polsce obserwowany jest długoterminowy wzrost odsetka cesarskich cięć, któremu towarzyszy jednoczesny spadek liczby urodzeń.

Na podstawie dostępnych danych można stwierdzić, że cesarskie cięcie stało się w Polsce jedną z najczęściej wykonywanych procedur położniczych. W 2025 roku niemal połowa porodów odbyła się drogą operacyjną, co plasuje Polskę powyżej średniej europejskiej.

Różnice między województwami oraz krajami europejskimi wskazują, że praktyki dotyczące sposobu prowadzenia porodu nie są jednolite. Mogą one wynikać z wielu czynników, takich jak organizacja systemu ochrony zdrowia, dostępność personelu medycznego, profil pacjentek czy lokalne standardy postępowania klinicznego.

Dane nie pozwalają na jednoznaczne wskazanie pojedynczej przyczyny obserwowanych różnic ani na bezpośrednią ocenę jakości opieki medycznej w poszczególnych regionach. Pokazują jednak wyraźnie, że cesarskie cięcie w Polsce i wielu krajach Europy stało się istotnym elementem współczesnej praktyki położniczej.