Czy poziom wykształcenia ma związek z otyłością?

Jak poziom wykształcenia wiąże się z nadwagą i otyłością w Polsce?

W dzisiejszych czasach otyłość stała się jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych na świecie. Statystyki są nieubłagane – z każdym rokiem rośnie liczba osób z nadwagą i otyłością. Ale czy kiedykolwiek zastanawialiśmy się, dlaczego w jednych grupach społecznych otyłość występuje częściej niż w innych? Ciekawym tropem okazuje się związek między poziomem wykształcenia a nadmierną masą ciała. Co kryje się za tym połączeniem?

Dane Eurostat pokazują, że w Polsce odsetek osób z nadwagą i otyłością różni się w zależności od poziomu wykształcenia. Co ciekawe, różnice te są szczególnie wyraźne w przypadku kobiet i mężczyzn:

• Najniższy poziom wykształcenia (brak wykształcenia, podstawowe, gimnazjalne): W tej grupie 55,2% kobiet i 68,7% mężczyzn zmaga się z nadwagą lub otyłością.
• Wykształcenie średnie: To w tej grupie mężczyźni osiągają najwyższy odsetek – aż 72,5% ma nadwagę lub otyłość. U kobiet również widzimy wzrost do 55%.
• Wykształcenie wyższe (studia licencjackie, magisterskie, doktoranckie): Kobiety z wyższym wykształceniem zdecydowanie rzadziej borykają się z problemami nadwagi i otyłości. Wśród kobiet odsetek wynosi 34,9%, a wśród mężczyzn 64,7%.

Warto pamiętać, że dane Eurostatu dotyczące masy ciała i wzrostu opierają się na deklaracjach respondentów, a nie na pomiarach medycznych. Badania wskazują, że w samoopisach masa ciała bywa zaniżana, a wzrost zawyżany, co może prowadzić do niedoszacowania rzeczywistej częstości nadwagi i otyłości.

Otyłość wśród kobiet wyraźnie maleje wraz z poziomem wykształcenia

Najbardziej rzucającym się w oczy wnioskiem jest sytuacja kobiet. Odsetek kobiet z otyłością wynosi:

• 23,9% – wykształcenie podstawowe,
• 19,5% – wykształcenie średnie,
• 9,8% – wykształcenie wyższe.

Oznacza to, że kobiety z wyższym wykształceniem mają ponad dwukrotnie niższy odsetek otyłości niż kobiety z wykształceniem podstawowym.

Jest to największa różnica pomiędzy analizowanymi grupami wykształcenia w prezentowanych danych.

U mężczyzn wpływ poziomu wykształcenia jest znacznie słabszy

Podobny trend można zauważyć także u mężczyzn, jednak jego skala jest wyraźnie mniejsza.

Odsetek mężczyzn z otyłością wynosi:

• 24,5% – wykształcenie podstawowe,
• 23,4% – wykształcenie średnie,
• 17,0% – wykształcenie wyższe.

Różnica pomiędzy najniższym a najwyższym poziomem wykształcenia wynosi 7,5 punktu procentowego, podczas gdy u kobiet przekracza 14 punktów procentowych.

Nadwaga jest znacznie słabiej związana z poziomem wykształcenia

Interesujące jest to, że analizując wyłącznie nadwagę (bez otyłości), zależność staje się znacznie słabsza.

Nadwaga wśród kobiet

• podstawowe – 31,3%
• średnie – 35,5%
• wyższe – 25,1%

Nadwaga wśród mężczyzn

• podstawowe – 44,2%
• średnie – 49,1%
• wyższe – 47,7%

Oznacza to, że poziom wykształcenia znacznie silniej wiąże się z występowaniem otyłości niż samej nadwagi.

Podobną zależność obserwuje się w całej Unii Europejskiej

Polska nie jest wyjątkiem. Dane dla całej Unii Europejskiej pokazują bardzo podobny wzorzec – im wyższy poziom wykształcenia, tym niższy odsetek osób z otyłością, przy czym zależność ta jest znacznie silniejsza wśród kobiet niż mężczyzn.

Wśród kobiet odsetek osób z otyłością spada z 20,5% w grupie z wykształceniem podstawowym do 10,9% wśród kobiet z wyższym wykształceniem. Oznacza to niemal dwukrotnie niższy odsetek otyłości w najwyższej grupie wykształcenia.

U mężczyzn trend również jest widoczny, ale wyraźnie słabszy. Otyłość występuje u 19,8% mężczyzn z wykształceniem podstawowym, 20,4% z wykształceniem średnim oraz 14,3% z wyższym wykształceniem.

Podobnie wygląda sytuacja w przypadku nadwagi. Wśród kobiet odsetek osób z nadwagą maleje wraz z poziomem wykształcenia – z 32,3% do 23,9%. U mężczyzn różnice są znacznie mniejsze: 43,0%, 44,5% i 40,7% odpowiednio dla wykształcenia podstawowego, średniego i wyższego.

Oznacza to, że obserwowana w Polsce zależność nie jest zjawiskiem wyjątkowym. Wpisuje się ona w szerszy trend widoczny w całej Unii Europejskiej, gdzie wyższy poziom wykształcenia współwystępuje z niższym odsetkiem otyłości, zwłaszcza wśród kobiet.

Czy wykształcenie chroni przed otyłością?

Nie. To bardzo ważne rozróżnienie.

Przedstawione dane mają charakter obserwacyjny i pokazują korelację, czyli współwystępowanie dwóch zjawisk. Na ich podstawie nie można stwierdzić, że wyższe wykształcenie samo w sobie zmniejsza ryzyko otyłości.

Na obserwowaną zależność może wpływać wiele czynników, między innymi:

• poziom dochodów,
• rodzaj wykonywanej pracy,
• styl życia,
• aktywność fizyczna,
• sposób odżywiania,
• wiedza dotycząca zdrowia,
• dostęp do profilaktyki i opieki medycznej.

Najprawdopodobniej to właśnie kombinacja tych elementów odpowiada za różnice widoczne w statystykach.

Co mówią dane?

Najważniejszy wniosek z analizy jest prosty:

W Polsce wyższy poziom wykształcenia współwystępuje z niższym odsetkiem otyłości, a zależność ta jest szczególnie silna wśród kobiet.

Jednocześnie same dane nie pozwalają odpowiedzieć na pytanie, dlaczego tak się dzieje. To wymagałoby bardziej zaawansowanych badań uwzględniających czynniki społeczne, ekonomiczne i zdrowotne.